اهدا خون

ارزیابی و غربالگری اهداکننده (Donor Screening)

پیش از هر اقدام، سلامت داوطلب و ایمنی گیرنده از طریق سه مرحله ارزیابی می‌شود:

• شرح‌حال بالینی: بررسی رفتارهای پرخطر، سابقه جراحی، مصرف داروهای مهارکننده (مانند آسپرین یا رقیق‌کننده‌ها) و سفرهای اخیر به مناطق اپیدمیک.

• معاینات فیزیکی پایه: سنجش فشار خون ($100/60$ تا $180/100$ میلی‌متر جیوه)، نبض منظم (۵۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه)، حداقل وزن ۵۰ کیلوگرم و سن ۱۸ تا ۶۵ سال.

• بررسی هماتولوژیک اولیه: اندازه‌گیری هموگلوبین (حداقل $12.5\text{ g/dL}$ برای زنان و $13\text{ g/dL}$ برای مردان) یا هماتوکریت به‌منظور جلوگیری از القای کم‌خونی در اهداکننده.

فرآوری و تفکیک اجزای خون کامل (Blood Components)

خون تام جمع‌آوری‌شده (حدود $450\text{ mL}\pm 10\%$) بلافاصله توسط سانتریفیوژهای دورانی (Light spin و Heavy spin) به اجزای درمانی مجزا تفکیک می‌گردد:

ملاحظات سرولوژیک و غربالگری عفونی

پس از هر بار اهدا خون، نمونه‌ها در آزمایشگاه ایمونوهماتولوژی تحت آزمایش‌های تشخیصی اجباری قرار می‌گیرند:

• تعیین گروه خونی ABO و Rh: بررسی آنتی‌ژن‌های سطحی با تست مستقیم (Forward Grouping) و تایید آنتی‌بادی‌های سرم با تست معکوس (Reverse Grouping).

• تست‌های غربالگری آنتی‌بادی (Antibody Screening): شناسایی آنتی‌بادی‌های غیرمنتظره گلبول قرمز برای پیشگیری از واکنش‌های همولیتیک پس از تزریق.

• غربالگری مارکرهای عفونی: استفاده از روش‌های سرولوژی (ELISA/CLIA) و تست‌های مولکولی NAT برای ویروس‌های HBV، HCV و HIV به‌همراه بررسی سرولوژی بیماری سفلیس.

پاسخ فیزیولوژیک بدن پس از اهدا

حجم پلاسمای ازدست‌رفته ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت نخست با بازجذب مایعات بین‌بافتی و مصرف مایعات خوراکی تثبیت می‌شود. کاهش ذخایر آهن و گلبول‌های قرمز نیز با تحریک ترشح هورمون اریتروپویتین (EPO) از کلیه‌ها و فعال شدن مسیر اریتروپوئز در مغز استخوان، طی بازه ۴ تا ۸ هفته به‌طور کامل جبران خواهد شد.