کم‌خونی فقر آهن یکی از رایج‌ترین اختلالات خونی در سراسر جهان است و زمانی رخ می‌دهد که سطح آهن بدن کمتر از میزان لازم برای ساخت هموگلوبین باشد. هموگلوبین پروتئینی در گلبول‌های قرمز است که وظیفه انتقال اکسیژن به بافت‌ها را بر عهده دارد. کاهش هموگلوبین باعث کاهش اکسیژن‌رسانی و بروز علائمی می‌شود که می‌تواند کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
بدن انسان برای تولید گلبول قرمز سالم به آهن نیاز دارد. این ماده معدنی یا از طریق رژیم غذایی تأمین می‌شود یا از ذخایر بدن برداشت می‌گردد. زمانی که میزان ورودی آهن کافی نباشد یا به دلیل بیماری‌ها جذب آن مختل شود، ذخایر بدن به تدریج کاهش می‌یابد و کم‌خونی فقر آهن ایجاد می‌شود. این اختلال در کودکان، زنان باردار و زنان در سنین باروری شایع‌تر است، زیرا نیاز بدن به آهن در این گروه‌ها بیشتر است.
علائم کم‌خونی فقر آهن معمولاً تدریجی بروز می‌کنند و شامل خستگی، بی‌حالی، تنگی نفس، سردرد، سرگیجه، رنگ‌پریدگی پوست و کاهش تمرکز هستند. برخی بیماران همچنین دچار تپش قلب، سرد بودن دست و پا و شکنندگی ناخن‌ها می‌شوند. در موارد شدید، تغییراتی در ساختار زبان، ریزش مو و حتی ابتلا به سندرم پای بی‌قرار مشاهده شده است. بسیاری از بیماران تا زمانی که علائم شدید نشده باشد، از ابتلای خود آگاه نمی‌شوند.
یکی از مهم‌ترین علل کم‌خونی فقر آهن، تغذیه ناکافی است. رژیم‌های غذایی فاقد منابع آهن مانند گوشت قرمز، جگر، حبوبات، سبزیجات برگ سبز و مغزیات، خطر ابتلا را افزایش می‌دهند. از سوی دیگر، خونریزی‌های مزمن—به‌ویژه خونریزی قاعدگی شدید در زنان—یا خونریزی‌های گوارشی ناشی از زخم معده، پولیپ‌ها یا هموروئید نیز می‌توانند موجب از دست رفتن آهن شوند. بیماری‌هایی مانند سلیاک یا عفونت‌های روده‌ای نیز جذب آهن را مختل می‌کنند. در دوران بارداری، نیاز بدن به آهن دو برابر می‌شود، به همین دلیل کم‌خونی در زنان باردار بسیار شایع است.
تشخیص این بیماری معمولاً با آزمایش خون انجام می‌شود. کاهش هموگلوبین، هماتوکریت، فریتین و افزایش ظرفیت کل اتصال آهن (TIBC) از نشانه‌های آزمایشگاهی اصلی هستند. پزشکان برای یافتن علت زمینه‌ای ممکن است آزمایش‌های تکمیلی مانند بررسی مدفوع از نظر خون مخفی یا آندوسکوپی توصیه کنند.
درمان کم‌خونی فقر آهن بر اساس شدت بیماری و علت آن انجام می‌شود. معمولاً تجویز مکمل‌های آهن خوراکی به مدت چند ماه اولین گام درمان است. در موارد شدید یا زمانی که جذب آهن مختل باشد، تزریق آهن داخل وریدی استفاده می‌شود. اصلاح رژیم غذایی نیز نقش مهمی دارد؛ مصرف منابع غذایی غنی از آهن و ویتامین C (برای افزایش جذب آهن) توصیه می‌شود. اگر علت بیماری خونریزی باشد، درمان آن ضروری است تا از بازگشت کم‌خونی جلوگیری شود.
در نهایت، کم‌خونی فقر آهن با وجود شیوع بالای آن، قابل پیشگیری و درمان است. آگاهی از علائم، توجه به تغذیه مناسب و انجام آزمایش‌های دوره‌ای، به‌ویژه برای گروه‌های پرخطر، می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری و کنترل این بیماری داشته باشد.
